تهديدى براى حرمين باشند ، او هم منصرف گرديد . اين كارى بود كه بعدها با ايجاد كانال سوئز « 1 » در سال 1286 / 1869 توسط خديو سعيد پاشا انجام گرفت . اصلاحات در مسجد الحرام عباسيان به عمارت مسجد الحرام عنايت داشتند . منصور به زياد بن عبدالله حارثى ، به حاكم خود در مكه دستور داد تا خانه‌هاى سمت شمال و غرب مسجد را خريدارى كند . او نيز چنين كرد و زمين آنها را در مسجد انداخت و رواقى دايره‌وار در صحن مسجد ساخت و براى آن ستون‌هايى از سنگ مرمر قرار داد . بدين ترتيب مساحت مسجد در مقايسهء با دورهء اموى ، دو برابر شد . همچنين مسجد با سنگ‌هايى كه موزائيك گونه كنار هم قرار مىگرفت [ الفسيفساء ] و طلا و انواع نقش‌ها تزيين شد . همين طور در حِجر اسماعيل از سنگ مرمر استفاده شد . به علاوه روى سقف چاه زمزم پنجره‌اى نصب شد تا مانع از سقوط سقف آن بر مردم شود . نيز زمين اطراف چاه زمزم با سنگ مرمر فرش شد و كار آن در سال 140 به اتمام رسيد . « 2 » زمانى كه مهدى عباسى به سال 160 به حج آمد ، اموال زيادى همراه خود آورد و محمد اوقص مخزومى ، قاضى مكه را بر آن داشت تا خانه‌هاى اطراف مسجد الحرام و مسعى را خريدارى كند . بدين ترتيب خانه‌هاى زيادى خريدارى ، منهدم و داخل مسجد شد . او دار القوارير را هم به صورت رحبه‌اى ميان مسجد الحرام و مسعى قرار داد . « 3 » همچنين در قسمت پايين مسجد ، در سمت باب العمره تا باب الخياطين « باب ابراهيم » خريدارى شد و از آن سمت نيز مسجد توسعه يافت ؛ چنان كه مسجد در سمت شمالى و

--> ( 1 ) . اين كانال به طول تقريبى 170 كيلومتر در حد فاصل پرت سعيد تا پرت توفيق است كه مديترانه را به خليج سوئز و از آنجا با درياى احمر مرتبط مىسازد . شرح تفصيلى اين كانال را بنگريد در دايرة المعارف مصاحب ، ذيل مدخل « كانال سوئز » . ( 2 ) . اخبار مكه ازرقى ، ج 2 ، ص 58 . ( 3 ) . اين رحبه همچنان بود تا آن كه يحيى برمكى آن را منزلگاهى براى هارون ساخت ؛ بعدها رباط وقفى شد كه قايتباىدر دوران مماليك آن را تبديل به احسن كرده و مدارسش را در جاى آن ساخت كه شرحش خواهد آمد .